Alışveriş Bağımlılığı ile Nasıl Başa Çıkılır?

Alışveriş bağımlılığı, iyi hissetmek ve olumsuz duygulardan kaçınmak için satın alma eyleminin kullanıldığı bir davranışsal bağımlılıktır. Alışveriş bağımlılığıyla başa çıkmak için kredi kullanımını sınırlamak ve zaman geçirmek için başka yollar bulmak yardımcı olabilir.

Alışveriş bağımlılığı veya oniomani, kaygı ve depresyon gibi olumsuz duyguları hafifletmek için kompulsif satın almanın kullanıldığı bir davranış bozukluğudur. Bu bağımlılık, mali sıkıntıya ve kişisel ilişkilerde sorunlara yol açabilir. Satın alımları saklamak ve alışverişten sonra pişmanlık duymak gibi belirtilerini tanımak, yardım aramak ve etkili bir şekilde başa çıkmak için çok önemlidir.

Alışveriş Bağımlılığını Anlamak

Alışveriş bağımlılığı, iyi hissetme ve kaygı ve depresyon gibi olumsuz duygulardan kaçınma yolu olarak kompulsif satın almayı içeren bir davranışsal bağımlılıktır. Diğer davranışsal bağımlılıklar gibi, alışveriş bağımlılığı da hayatınızın diğer alanlarında sorunlara yol açan bir saplantı haline gelebilir.

Oniomania (zorlayıcı alışveriş veya daha yaygın olarak bilinen adıyla alışveriş bağımlılığı), belki de sosyal açıdan en kabul edilebilir bağımlılık türüdür. Bir düşünün: Etrafımız, satın almanın bizi mutlu edeceğini söyleyen reklamlarla çevrili.

Son zamanlarda yaygın tüketimcilik artmış olsa da, alışveriş bağımlılığı yeni bir rahatsızlık değildir. On dokuzuncu yüzyılın başlarından beri bilinen bu durum, yirminci yüzyılın başlarında psikiyatrik bir bozukluk olarak tanımlanmıştır.

Alışveriş Bağımlılığının Belirtileri

Bir kişinin alışveriş bağımlılığına sahip olabileceğine dair belirtiler şunlardır:

• Sürekli satın almayı planladıkları şeyleri düşünmeleri.
• Alışveriş bağımlılığını durduramamaları.
• Bir şey satın aldıktan sonra yaşanan coşku hissi.
• Satın aldıkları şeyler konusunda pişmanlık veya suçluluk duymak.
• Finansal sorunlar veya borçları ödeyememe durumu.
• Satın aldıkları şeyler hakkında yalan söylemek veya satın alımlarını gizlemek.
• Mevcut kredi kartlarındaki bakiyeleri ödemeden yeni kredi kartı açmak.
• İhtiyaç duymadıkları şeyleri satın almak.
• Stresli veya üzgün olduklarında alışveriş yapmaları.

Alışveriş bağımlılığıyla mücadele eden kişiler genellikle karşılayabileceklerinden daha fazla zaman ve para harcarlar ve birçoğu aşırı harcamaları sonucunda mali sorunlarla karşılaşır.

Kontrolsüz alışveriş çılgınlığı sırasında satın alınan eşyalar genellikle kullanılmadan biriktirilir ve sürekli alışveriş yapanlar bir sonraki harcama çılgınlığını planlamaya başlarlar. Çoğu yalnız alışveriş yapar, ancak bazıları bundan zevk alan diğer kişilerle birlikte alışveriş yapar. Genellikle, bu tür bir alışveriş coşkusunu paylaşmayan kişilerle alışveriş yapmak utanç verici durumlara yol açar.

Alışveriş Bağımlılığının Nedenleri

Alışveriş bağımlılığının kesin nedenleri tam olarak belli değil, ancak çeşitli faktörler rol oynayabilir.

Kişilik Özellikleri

Alışveriş yapma arzusunu kontrol etmedeki bu zorluk, alışverişkoliklerin paylaştığı ve onları diğer insanların çoğundan ayıran bir kişilik özelliğinden kaynaklanır. Genellikle özgüvenleri düşük olan bu kişiler, kolayca etkilenirler ve genellikle iyi kalpli, anlayışlı ve başkalarına karşı kibardırlar, ancak çoğu zaman yalnız ve izole olmuşlardır. Alışveriş, onlara başkalarıyla iletişim kurmanın bir yolunu sunar. Bazı insanlar öz saygılarını artırmak için alışveriş bağımlılığı geliştirirler , ancak bu genellikle bu amaç için çok etkili olmaz.

Materyalizm

Alışveriş bağımlılığı olan kişiler, diğer alışveriş yapanlara göre daha materyalist olma eğilimindedir ve maddi nesneler aracılığıyla statü arayarak ve başkalarından onay alarak kendilerini desteklemeye çalışırlar. Diğer insanlardan daha fazla fantezi kurarlar ve diğer bağımlılıkları olan kişilerde olduğu gibi dürtülerine karşı koymakta zorlanırlar.

Reklamlara Maruz Kalma

Alışveriş bağımlılığı olan kişiler, günlük hayatımızda karşılaştığımız pazarlama ve reklam mesajlarına daha duyarlı olabilirler. Reklamlar genel olarak satın almanın olumlu sonuçlarını abartmak ve satın almanın hayatın sorunlarından kaçış sağlayacağını öne sürmek üzere tasarlanmış olsa da, bazı pazarlama hileleri dürtüsel satın almayı tetiklemek ve özellikle alışveriş bağımlılığı olan kişilerin dürtüsel doğasını hedeflemek üzere tasarlanmıştır.

Alışveriş Terapisi

Diğer bağımlılıklar gibi, alışveriş bağımlılığı da genellikle hayatın duygusal acıları ve zorluklarıyla başa çıkmanın bir yoludur. Ne yazık ki, alışveriş yapan kişi için işleri daha iyiye değil, daha kötüye götürme eğilimindedir.

Alışveriş yaparak zevk alan ve olumsuz duygularından kaçan insanlar bazen buna “perakende terapisi” derler. Bu ifade, kendinize bir şey satın almaktan elde edeceğiniz faydanın, danışmanlık veya terapi almaktan elde edeceğiniz faydayla aynı olduğu anlamına gelir. Bu yanlış ve yararsız bir fikirdir.

Bazı durumlarda yeni bir satın alma bir sorunu çözebilse de bu genellikle “alışveriş terapisi” olarak düşünülmez. Genellikle, insanların alışveriş terapisi yaparken satın aldıkları şeyler gereksizdir ve bunun getirdiği maliyet, diğer yaşam sorunlarını çözmek için ayrılan kaynakları azaltabilir.

Normal Alışveriş vs. Alışveriş Bağımlılığı

Peki normal alışveriş, ara sıra yapılan savurgan harcamalar ve alışveriş bağımlılığı arasındaki fark nedir? Tüm bağımlılıklarda olduğu gibi, alışveriş bağımlılığını diğer alışveriş türlerinden ayıran şey, bu davranışın kişinin stresle başa çıkma yöntemlerinden biri haline gelmesidir. İnsanlar, hayatlarının diğer alanlarına zarar verse bile, aşırı alışveriş yapmaya devam edeceklerdir.

Diğer bağımlılıklarda olduğu gibi, para sorunları ortaya çıkabilir ve ilişkiler zarar görebilir; ancak alışveriş bağımlılığı olan kişiler (bazen “alışverişkolik” olarak da adlandırılır) harcamalarını durduramaz veya kontrol edemezler.

Zorunlu Alışveriş vs. Dürtüsel Alışveriş

Dürtüsel satın alma, bir mağazada gördüğünüz bir şeye anında sahip olma isteğine tepki olarak gerçekleşen, planlanmamış bir satın alma işlemidir. Dürtüsel satın alma, genellikle olumsuz duygulardan kaçmanın bir yolu olarak daha önceden planlanmış olan kompulsif satın almadan biraz farklıdır. Ancak yine de alışveriş bağımlılığı olan kişiler her iki tür bağımlılık yapıcı satın alma davranışına da yönelebilirler.

Alışveriş bağımlılığı gerçek bir bağımlılık mı?

Uzun bir geçmişe sahip olmasına rağmen, alışveriş bağımlılığı tartışmalı bir konudur ve uzmanlar ile kamuoyu, alışveriş bağımlılığının gerçek bir bağımlılık olup olmadığı konusunda hemfikir değildir.

Diğer davranışsal bağımlılıklar gibi bazı uzmanlar aşırı harcamanın bir bağımlılık olduğu fikrine karşı çıkmaktadır. Birçok kişi, bir aktivitenin gerçek bir bağımlılık olabilmesi için fiziksel tolerans ve yoksunluk gibi semptomlar üreten psikoaktif bir maddenin olması gerektiğine inanır.

Ayrıca, kompulsif alışverişin obsesif- kompulsif bozukluk (OKB) , dürtü kontrol bozukluğu ( kleptomani veya kompulsif hırsızlık gibi), duygu durum bozukluğu (depresyon gibi) veya davranışsal bağımlılık ( kumar bağımlılığı gibi) olarak değerlendirilmesi gerektiği konusunda profesyoneller arasında bazı görüş ayrılıkları bulunmaktadır.

Alışveriş bağımlılığı, Ruhsal Bozuklukların Tanı ve İstatistik El Kitabı’nda (DSM-5-TR) ayrı bir rahatsızlık olarak kabul edilmemektedir.

Alışverişin Diğer Bağımlılıklara Benzerliği

Alışveriş bağımlılığının diğer bağımlılıklarla paylaştığı birkaç ortak özellik vardır. Diğer bağımlılıklarda olduğu gibi:

• Aşırı alışveriş yapan kişiler harcama takıntısı geliştirir ve bu aktiviteye önemli ölçüde zaman ve para ayırırlar. Alışveriş bağımlılığında asıl önemli olan harcamadır; vitrinlere bakmak bağımlılık oluşturmaz ve bağımlılık modeli para harcama süreci tarafından yönlendirilir.
• Alışveriş bağımlılığı oldukça ritüelleşmiş bir durumdur ve alışverişle ilgili düşünce kalıplarını ve alışveriş gezileri planlamayı içeren tipik bir bağımlılık modelini takip eder.
• Alışveriş genellikle keyifli, coşkulu ve olumsuz duyguları giderici bir aktivite olarak tanımlanır.
• Alışveriş yaptıktan sonra, alışveriş yapan kişi hayal kırıklığı, suçluluk, pişmanlık, öfke veya utanç duyguları yaşar.