Fazla güvenmek, en az güven eksikliği kadar ciddi sonuçlar doğurur. İlişkilerde güven sorununu genellikle insanlara güvenememekle ilişkilendiririz. Oysa birine sorgusuz sualsiz inanmak da beraberinde önemli riskler getirir.
Bir düşünün. Hayatınızda sizi en çok inciten insanlar, bir zamanlar “O asla böyle bir şey yapmaz” dedikleriniz değil miydi?
İnsanın en büyük hayal kırıklıkları bazen hiç şüphe duymadığı kişilerden gelir. Çünkü güvendiğimiz insanlara karşı savunmalarımızı indirir, davranışlarını sorgulama ihtiyacı hissetmeyiz. Onların da herkes gibi hata yapacağını, hatta bazen bilinçli olarak zarar vereceğini düşünmek istemeyiz.
Ancak güvenmekle bir insanı yanılmaz kabul etmek arasında önemli bir fark vardır.
Güven Duygumuzu Neler Şekillendirir?
Güven, yalnızca karşımızdaki insanın davranışlarına bağlı değildir. Geçmiş deneyimlerimiz, çocuklukta kurduğumuz ilişkiler, ailemizden öğrendiğimiz değerler ve kişilik özelliklerimiz de güven anlayışımızı etkiler.
Çocukluğunda tutarlı ve güven veren ilişkiler yaşayan biri, yetişkinliğinde insanlara daha rahat yaklaşır. Buna karşılık sık sık hayal kırıklığı yaşayan bir insan, yeni ilişkilerinde daha temkinli davranır.
Ancak geçmişimiz, gelecekte nasıl davranacağımızı kesin olarak belirlemez. İnsanlar yeni deneyimlerle güven anlayışlarını değiştirebilir.
Üstelik güven konusunda hepimiz aynı noktada durmayız.
Bir uçta tanıştığı herkese kolayca güvenen insanlar bulunur. Diğer uçta ise kimseye güvenmemeyi tercih edenler vardır. Çoğumuz bu iki uç arasında, içinde bulunduğumuz koşullara göre hareket ederiz.
Örneğin bir arkadaşımıza kişisel bir sırrımızı anlatırken rahat hissederiz. Ancak aynı kişiye önemli bir maddi sorumluluk vermek konusunda tereddüt yaşarız.
Bu bir çelişki değildir. Çünkü güven, ilişkinin niteliğine ve üstlendiğimiz riskin büyüklüğüne göre değişir.
Fazla Güvenmek Neden Tehlikeli Olabilir?
Bir insana güvenmek, onunla sağlıklı bir bağ kurmanın önemli koşullarından biridir. Ancak güven duygusu sorgulama yeteneğimizin önüne geçtiğinde farklı bir sorun ortaya çıkar.
Karşımızdaki insanın söyledikleriyle yaptıkları arasındaki tutarsızlıkları görmezden gelmeye başlarız. Bizi rahatsız eden davranışlarına açıklamalar bulur, verdiği sözleri yerine getirmediğinde yeni mazeretler üretiriz.
Bazen de gerçeği fark ettiğimiz hâlde kabul etmek istemeyiz.
Çünkü birine duyduğumuz güveni sorgulamak, o insan hakkındaki düşüncelerimizi de değiştirmeyi gerektirir.
İşte bu noktada güven, sağlıklı bir ilişkinin temelinden uzaklaşarak bizi gerçeklere karşı körleştiren bir inanca dönüşür.
Asıl tehlike, bir insanın bizi hayal kırıklığına uğratma ihtimali değildir. Onun böyle bir şey yapabileceğini düşünmeyi tamamen reddetmemizdir.
Yanlış İnsanlara Neden Güveniriz?
Yanlış kişilere güvenmek her zaman insanları tanıyamamaktan kaynaklanmaz.
Bazen karşımızdaki insanı olduğu gibi değil, olmasını istediğimiz gibi görürüz.
Sevilmek, anlaşılmak veya bir yere ait hissetmek istediğimizde olumlu özelliklere daha fazla odaklanırız. Bizi rahatsız eden işaretleri ise önemsiz ayrıntılar olarak değerlendiririz.
Üstelik ilk izlenimlerimiz de her zaman güvenilir değildir.
Bir insanın kendinden emin konuşması, etkileyici bir kişiliğe sahip olması veya çevresinde sevilmesi onun dürüstlüğünü garanti etmez.
Güvenilirlik, etkileyici sözlerden çok zaman içinde gösterilen davranışlarla anlaşılır.
Bir insanın karakterini değerlendirirken yalnızca bize nasıl davrandığına değil, çıkarlarının söz konusu olduğu durumlarda nasıl hareket ettiğine de bakmamız gerekir.
Güvenilir Görünmekle Güvenilir Olmak Aynı Şey Değildir
Bazı insanlar ilk karşılaşmada oldukça etkileyici bir izlenim bırakır.
Kendilerinden emin konuşur, karşımızdakini dikkatle dinler ve kısa sürede yakınlık kurarlar. Bazen büyük vaatlerle gelir, hayatımızda önemli bir yer edinmek istediklerini söylerler.
Elbette etkileyici veya girişken olmak bir insanı güvenilmez yapmaz.
Ancak birinin bizi ne kadar hızlı etkilediğiyle ne kadar güvenilir olduğu arasında doğrudan bir bağlantı yoktur.
Özellikle ilişkinin başında aşırı yakınlık kurmaya çalışan, kısa sürede önemli kararlar almamız için baskı yapan veya sınırlarımızı görmezden gelen insanlara karşı dikkatli olmak gerekir.
Çünkü güvenin gelişmesi zaman ister.
Bir insanın bizi tanımadan büyük sözler vermesi, o sözleri yerine getireceğinin kanıtı değildir.
İnsanları Tanırken Nelere Dikkat Etmeliyiz?
İnsanları tanımak, onların her davranışının ardında gizli bir niyet aramak anlamına gelmez.
Önemli olan, zaman içinde ortaya çıkan davranış örüntülerini fark etmektir.
Örneğin bir insan verdiği sözleri tutuyor mu? Hata yaptığında sorumluluk alıyor mu? İstemediğimiz bir şeye hayır dediğimizde kararımıza saygı gösteriyor mu?
Bunun yanında başkalarına karşı tutumu da önemli ipuçları sunar.
Yalnızca kendisinden bir beklentisi olduğunda nazik davranan biriyle, insanlara koşullar değişse de saygı gösteren biri aynı güven duygusunu yaratmaz.
Güvenilir insanların hiç hata yapmadığını düşünmek de gerçekçi değildir.
Asıl fark, hataları karşısında nasıl davrandıklarında ortaya çıkar.
Sorumluluk almak, dürüstçe konuşmak ve davranışlarını değiştirmek için çaba göstermek güvenin gelişmesine katkı sağlar.
Buna karşılık sürekli başkalarını suçlamak, gerçekleri çarpıtmak veya aynı davranışı tekrar tekrar sürdürmek güveni zedeler.
Güvenmek ile Sınır Koymak Birbirine Zıt Değildir
Birine güveniyorsak ondan hiçbir şeyi saklamamamız veya her isteğini kabul etmemiz gerektiğini düşünürüz.
Oysa sağlıklı güven, kişisel sınırlarımızdan vazgeçmemizi gerektirmez.
Bir insanı sevmek, bütün kararlarımızı ona bırakmak anlamına gelmez. Yakınlık kurmak da özel hayatımızın her ayrıntısını paylaşmak zorunda olduğumuz anlamına gelmez.
Güvenin bulunduğu ilişkilerde insanlar birbirlerinin sınırlarına saygı gösterir.
Üstelik sınır koyduğumuzda karşımızdaki insanın verdiği tepki, ilişkinin niteliği hakkında önemli bilgiler sunar.
Bize gerçekten değer veren biri, her kararımıza katılmasa bile kendi tercihlerimizi yapma hakkımızı kabul eder.
Bu nedenle sınırlar, güvenin karşıtı değil, sağlıklı güvenin önemli bir parçasıdır.
Güven Zamanla Kazanılır, Tek Bir İnançla Değil
Bir insanın güvenilir olup olmadığını ilk karşılaşmada kesin olarak anlamak mümkün değildir.
İnsanlar farklı koşullarda farklı davranışlar gösterebilir. Bu yüzden güveni yalnızca sezgilerimize veya ilk izlenimlerimize dayandırmak yanıltıcı olabilir.
Zaman, insanların sözleriyle davranışları arasındaki uyumu görmemizi sağlar.
Küçük sorumluluklarda gösterdikleri tutum, zor zamanlardaki davranışları ve çıkar çatışmaları karşısındaki tercihleri bize daha gerçekçi bilgiler verir.
Güvenmek için sürekli şüphe içinde yaşamamız gerekmez. Ancak bir insanı tanımadan ona hayatımızın bütün alanlarında sınırsız güven duymak da zorunda değiliz.
Güven, deneyimlerle gelişen ve gerektiğinde yeniden değerlendirdiğimiz bir ilişkidir.
Güvenmek Başka, Gözü Kapalı İnanmak Başka
İnsanlara güvenmeden sağlıklı ilişkiler kurmak zordur. Ancak herkese koşulsuz güvenmek de bizi gereksiz risklerle karşı karşıya bırakır.
Burada önemli olan, güvenmekten vazgeçmek değil, kime ve ne ölçüde güveneceğimizi anlayabilmektir.
Çünkü güven yalnızca karşımızdaki insanın karakteriyle ilgili değildir. Bizim olayları nasıl yorumladığımız, hangi davranışları görmezden geldiğimiz ve kendi sınırlarımızı ne kadar koruduğumuzla da ilgilidir.
Bazen birine duyduğumuz güveni sorgulamak istemeyiz. Çünkü onun hakkındaki düşüncelerimizin yanlış çıkması, kendi kararlarımızla da yüzleşmemizi gerektirir.
Oysa yanıldığımızı kabul etmek, insanlara güvenme yeteneğimizi kaybettiğimiz anlamına gelmez. Yalnızca onları daha gerçekçi değerlendirmeye başladığımızı gösterir.
İnsanlara güvenmek hayatın bir parçasıdır. Ancak birine duyduğumuz güven, gördüğümüz gerçekleri inkâr etmemize neden olmamalıdır. Çünkü bazen bizi en çok inciten, karşımızdaki insanın kim olduğu değil, onun kim olamayacağını düşünmemizdir.
Sevgiyle ve Işıkla,
Sevgim Çöloğlu
