Kendini kabul etmek, güçlü ve zayıf yönlerinizle, başarılarınız ve hatalarınızla kendinize değer vermektir. Başkalarının beklentileriyle kendi ihtiyaçlarınız arasında sıkışmadan, kim olduğunuzu tanımak ve kendinizle daha sağlıklı bir ilişki kurmak bu anlayışın temelini oluşturur.
Günlük hayatımızda sürekli kıyaslamalarla karşılaşırız. Toplumun başarı ölçütleri, güzellik anlayışı ve çevremizdeki insanların beklentileri zamanla kendimize bakışımızı etkiler. Başkalarının gözünde nasıl göründüğümüze o kadar fazla önem veririz ki kendi düşüncelerimizi, ihtiyaçlarımızı ve isteklerimizi ikinci plana atarız.
Peki, kendimizi olduğumuz gibi kabul etmek neden bu kadar zor? Kendimizle barışmak için nereden başlamalıyız?
Kendini Kabul Etmek Nedir?
Kendini kabul etmek, kişiliğimizin yalnızca beğendiğimiz taraflarını değil, değiştirmek istediğimiz özelliklerini de dürüstçe tanımaktır.
Hatalarımızı inkâr etmeden, eksiklerimiz nedeniyle kendimizi değersiz görmeden yaşamayı öğrenmektir.
Bu yaklaşım, kendimizle ilgili her şeyden memnun olmamızı gerektirmez. Bazı davranışlarımızı değiştirmek, yeni beceriler kazanmak veya hayatımızın belirli alanlarında gelişmek isteyebiliriz.
Ancak kendimizi geliştirme arzumuzun temelinde yetersizlik duygusu yerine kendi potansiyelimizi değerlendirme isteği yer aldığında, değişimle kurduğumuz ilişki de farklılaşır.
Kendini kabul etmek, kusursuz olduğumuza inanmak değil, kusurlarımızın değerimizi azaltmadığını bilmektir.
Bu farkındalık bir anda ortaya çıkmaz. Önce kendimizi hangi konularda acımasızca eleştirdiğimizi, hangi özelliklerimizden utandığımızı ve neden sürekli başkalarının onayını aradığımızı anlamamız gerekir.
Kendimize karşı geliştirdiğimiz bu anlayış, zamanla daha dengeli bir öz saygının temelini oluşturur.
Kendimizi Kabul Etmek Neden Bu Kadar Zor?
Çocukluğumuzdan itibaren nasıl davranmamız, nasıl görünmemiz ve hangi başarıları elde etmemiz gerektiğine ilişkin pek çok mesaj alırız.
Ailemiz, eğitim hayatımız, sosyal çevremiz ve toplumun değer yargıları kendimize yönelik düşüncelerimizi şekillendirir.
Zamanla dışarıdan gelen beklentileri kendi ölçütlerimiz hâline getiririz. Yeterince başarılı, güzel, güçlü veya yetenekli olmadığımızı düşündüğümüzde ise kendimize duyduğumuz saygı zarar görür.
Bu durumun ardında farklı nedenler yer alır.
Kendinizi Başkalarıyla Karşılaştırmak
Başkalarının hayatına baktığımızda çoğunlukla onların başarılarını, mutlu anlarını ve sahip olduklarını görürüz.
Özellikle sosyal medya, insanların yaşamlarının seçtikleri bölümlerini ön plana çıkarır. Biz ise kendi hayatımızın bütün zorluklarını bildiğimiz hâlde kendimizi başkalarının dışarıya yansıttığı görüntülerle karşılaştırırız.
Böylece kendi ilerlememizi fark etmek yerine başkalarının bizden ne kadar önde olduğunu düşünmeye başlarız.
Oysa herkesin yaşam koşulları, fırsatları, yetenekleri ve öncelikleri farklıdır.
Bir başkasının başarısı, sizin başarısız olduğunuz anlamına gelmez.
Mükemmeliyetçilik
Mükemmeliyetçi insanlar çoğu zaman başarılarından çok eksiklerine odaklanır.
Bir işi iyi tamamlasalar bile daha iyisini yapmaları gerektiğini düşünürler. Küçük hatalar, bütün emeklerini gölgede bırakır.
Bu yaklaşım zamanla başarıyı bir tatmin kaynağı olmaktan çıkarıp sürekli kendini kanıtlama çabasına dönüştürür.
Mükemmeliyetçilik yalnızca yüksek hedefler koymak değildir. Kendi değerimizi bu hedeflere ulaşma koşuluna bağladığımızda asıl sorun ortaya çıkar.
Geçmişte Yaşadığınız Olumsuz Deneyimler
Çocukluk yıllarında sık sık eleştiri duymak, başkalarıyla kıyaslanmak veya sevgi ve takdiri yalnızca başarı karşılığında görmek kendimize yönelik düşüncelerimizi etkiler.
Örneğin sürekli yetersiz olduğunu duyan bir çocuk, yetişkinliğinde başarılarına rağmen kendisinden şüphe etmeyi sürdürebilir.
Geçmişte yaşadığımız reddedilme, aşağılanma veya ihmal deneyimleri de benzer izler bırakır.
Ancak geçmiş deneyimlerimiz bugünkü kimliğimizin değişmez sınırlarını oluşturmaz. Bu deneyimlerin üzerimizdeki etkisini anlamak, kendimize yönelik düşüncelerimizi yeniden değerlendirmemize yardımcı olur.
Reddedilme Korkusu
Başkalarının sevgisini ve onayını kaybetmekten korktuğumuzda gerçek düşüncelerimizi saklamaya başlarız.
Bazen istemediğimiz şeylere evet der, bazen de çevremize uyum sağlamak için kendi ihtiyaçlarımızdan vazgeçeriz.
Bu davranışlar kısa vadede ilişkilerimizi koruduğumuz hissini verse de uzun vadede kendimize yabancılaşmamıza yol açar.
Çünkü sürekli kabul görmek için değişen biri, zamanla kendi istekleriyle başkalarının beklentileri arasındaki farkı ayırt etmekte zorlanır.
Ruhsal Zorluklar ve Olumsuz İç Konuşmalar
Kaygı, depresyon ve düşük öz saygı, kendimizle ilgili olumlu özellikleri fark etmemizi zorlaştırır.
Zihnimiz hatalarımıza, eksiklerimize ve başarısızlık ihtimallerine daha fazla odaklanır.
Böyle dönemlerde kendimize söylediğimiz sözler önem kazanır.
“Yine başaramadım.”
“Ben zaten hiçbir şeyi doğru yapamıyorum.”
“Kimse beni olduğum gibi sevmez.”
Bu düşünceleri sürekli tekrarlamak, zamanla onları tartışmasız gerçekler gibi kabul etmemize neden olur.
Oysa bir düşüncenin zihnimizden geçmesi, onun doğru olduğunu kanıtlamaz.
Kendini Kabul Etmemek Hayatımızı Nasıl Etkiler?
Kendimizle kurduğumuz ilişki yalnızca iç dünyamızı değil, kararlarımızı, davranışlarımızı ve başkalarıyla kurduğumuz bağları da etkiler.
Öz kabul eksikliği, özellikle üç alanda kendini gösterir.
Sürekli Kendinizi Eleştirirsiniz
Hata yaptığınızda kendinize anlayış göstermek yerine sert biçimde yargılarsınız.
Başarılarınızı küçümser, eksiklerinizi büyütür ve başkalarına gösterdiğiniz hoşgörüyü kendinizden esirgersiniz.
Bir süre sonra iç sesiniz, sizi destekleyen bir rehber olmaktan çıkarak sürekli kusur arayan bir eleştirmene dönüşür.
Bu durum özgüveninizi zayıflatırken yeni deneyimlere yaklaşımınızı da etkiler.
İlişkilerinizde Onay Ararsınız
Kendi değerinize inanmadığınızda başkalarının sevgisini kaybetmemek için gereğinden fazla çaba gösterirsiniz.
İhtiyaçlarınızı dile getirmekten çekinir, sınır koyduğunuzda suçluluk duyarsınız.
Bazen de karşınızdaki kişinin davranışlarını sürekli kendi eksiklerinizle açıklamaya çalışırsınız.
Oysa sağlıklı ilişkiler, tarafların birbirlerini oldukları gibi tanımalarına ve karşılıklı saygı göstermelerine dayanır.
Değişimden ve Başarısızlıktan Korkarsınız
Yeni bir işe başlamak, farklı bir karar vermek veya alıştığınız düzenin dışına çıkmak risk içerir.
Kendinizi yalnızca başarılarınız üzerinden değerlendiriyorsanız başarısızlık ihtimali kişisel bir tehdit hâline gelir.
Bu nedenle bazı fırsatlardan uzak durur, henüz denemeden vazgeçersiniz.
Böylece sizi koruduğunu düşündüğünüz davranışlar, gelişiminizin önündeki engellere dönüşür.
Kendini Kabul Etmenin Hayatımıza Katkıları
Kendimizi kabul etmeye başladığımızda sorunlarımız bir anda ortadan kalkmaz. Ancak karşılaştığımız zorluklara verdiğimiz tepkiler değişir.
Daha Sağlam Bir Özgüven Geliştirirsiniz
Özgüven yalnızca başarılı olduğumuzda ortaya çıkan bir duygu değildir.
Kendi değerimizi bildiğimizde başarısızlıkları kişiliğimizin bütünüyle ilişkilendirmeyiz.
Hatalarımızı fark eder, sorumluluk alır ve yeniden denemek için kendimize fırsat tanırız.
Bu yaklaşım, dış koşullara daha az bağımlı bir özgüven geliştirmemizi sağlar.
Daha Sağlıklı İlişkiler Kurarsınız
Kendinizi kabul ettiğinizde başkalarının onayına duyduğunuz ihtiyaç azalır.
Düşüncelerinizi daha açık ifade eder, istemediğiniz durumlarda sınır koyar ve ilişkilerinizde karşılıklılığı önemsemeye başlarsınız.
Bununla birlikte öz kabul, bütün ilişkilerinizin sorunsuz ilerleyeceği anlamına gelmez.
Ancak kendinizi sürekli değiştirmeden de sevgi ve saygıyı hak ettiğinizi bilmek, ilişkilerinizde daha dengeli kararlar vermenize yardımcı olur.
Duygusal Dayanıklılığınız Güçlenir
Hayatın her döneminde hayal kırıklıkları, kayıplar ve başarısızlıklarla karşılaşırız.
Kendimizi kabul ettiğimizde bu deneyimleri kişisel değerimizin kanıtı olarak görmeyiz.
Üzüntü, korku veya pişmanlık yaşasak bile kendimize karşı anlayışımızı korumaya çalışırız.
Duygusal dayanıklılık, hiçbir şeyden etkilenmemek değildir. Zorlayıcı duygular yaşarken kendimizle olan bağımızı kaybetmemektir.
Kendini Kabul Etmek ve Kişisel Gelişim Arasındaki İlişki
Kendini kabul etmek ile kişisel gelişim arasında bir çelişki yoktur.
Aksine, kendimizi gerçekçi biçimde tanıdığımızda hangi alanlarda gelişmek istediğimizi daha açık görürüz.
Ancak burada değişim isteğimizin kaynağı önem taşır.
Kendinizi değersiz hissettiğiniz için mi değişmek istiyorsunuz, yoksa yaşamınızı daha anlamlı hâle getirmek için mi?
İlk yaklaşımda kendinizi sürekli düzeltmeniz gereken biri olarak görürsünüz. İkincisinde ise mevcut değerinizi kabul ederken gelişiminize yatırım yaparsınız.
Örneğin topluluk önünde konuşmakta zorlanıyorsanız bu becerinizi geliştirmek isteyebilirsiniz.
Ancak iyi konuşamadığınız için kendinizi yetersiz bir insan olarak tanımlamanız gerekmez.
Kişisel gelişim, kendimizi reddetmenin değil, kendimize verdiğimiz değerin bir sonucu olduğunda daha sağlıklı bir anlam kazanır.
Kendini Kabulle İlgili Yanlış İnanışlar
Öz kabul hakkında bazı yanlış düşünceler, kendimizle daha sağlıklı bir ilişki kurmamızı zorlaştırır.
Kendinize Öncelik Vermek Bencilliktir
Kendi ihtiyaçlarınızı önemsemek, başkalarının ihtiyaçlarını görmezden gelmek anlamına gelmez.
Herkesi memnun etmeye çalışırken kendi sınırlarınızı sürekli ihlal ederseniz zamanla yorgunluk ve kırgınlık yaşarsınız.
Kendinize zaman ayırmak, gerektiğinde hayır demek ve fiziksel ya da duygusal ihtiyaçlarınıza özen göstermek sağlıklı bir yaşamın parçasıdır.
Kendinizi Kabul Etmek Daha Azıyla Yetinmektir
Bazı insanlar kendini kabul etmenin değişim arzusunu ortadan kaldıracağını düşünür.
Oysa kendinizi olduğunuz gibi kabul ederken daha iyi koşullarda yaşamak, yeni beceriler edinmek veya zararlı alışkanlıklarınızı değiştirmek isteyebilirsiniz.
Öz kabul, gelişimin sonu değil, daha bilinçli bir başlangıcıdır.
Kendinizle İlgili Her Şeyi Sevmelisiniz
Kendinizi kabul etmek için bütün özelliklerinizi beğenmek zorunda değilsiniz.
Bazı davranışlarınızdan hoşlanmayabilir, geçmişte verdiğiniz kararlardan pişmanlık duyabilirsiniz.
Önemli olan, bu deneyimlerin sizi bütünüyle değersiz bir insana dönüştürdüğüne inanmamaktır.
Kendinizi Kabul Ettiğinizde Bütün Sorunlarınız Çözülür
Öz kabul, hayatın zorluklarını ortadan kaldırmaz.
İlişkilerde anlaşmazlıklar yaşar, zaman zaman başarısız olur ve bazı kararlarımızdan pişmanlık duyarız.
Ancak kendimize yönelik anlayışımız güçlendikçe bu deneyimleri kişiliğimize karşı bir saldırı gibi yorumlama eğilimimiz azalır.
Kendinizi Kabul Etmek İçin Beş Uygulama
Kendinizle kurduğunuz ilişkiyi değiştirmek için büyük kararlar almanız gerekmiyor.
Günlük yaşamınıza katacağınız küçük alışkanlıklar, düşüncelerinizi ve davranışlarınızı daha yakından tanımanıza yardımcı olur.
1. İç Sesinizi Fark Edin
Gün içinde kendinize nasıl seslendiğinizi gözlemleyin.
Bir hata yaptığınızda zihninizden geçen ilk düşünceye dikkat edin.
“Ben zaten beceriksizim” demek yerine “Bu konuda hata yaptım, nedenini anlamaya çalışacağım” yaklaşımını benimseyin.
Amaç, kendinize sürekli olumlu sözler söylemek değil, daha gerçekçi ve adil davranmaktır.
2. Kendinizi Tanımak İçin Günlük Tutun
Her gün birkaç dakikanızı düşüncelerinizi yazmaya ayırın.
Hangi durumlarda kendinizi yetersiz hissettiğinizi, nelerin sizi mutlu ettiğini ve hangi davranışlarınızdan memnun olduğunuzu not edin.
Özellikle başkalarının onayını aradığınız anları inceleyin.
Kendinize şu soruyu sorun:
“Bu kararı gerçekten ben mi istiyorum, yoksa birinin beni onaylamasını mı bekliyorum?”
Bu farkındalık, kendi ihtiyaçlarınızla çevrenizin beklentilerini birbirinden ayırmanızı kolaylaştırır.
3. Küçük Başarılarınızı Görmezden Gelmeyin
Çoğu zaman yalnızca büyük hedeflerimize ulaştığımızda kendimizi başarılı sayarız.
Oysa zor bir konuşmayı yapmak, ertelediğimiz bir işi tamamlamak veya bir konuda sınır koymak da kişisel ilerlemenin parçasıdır.
Günün sonunda iyi yaptığınız bir şeyi hatırlayın.
Bunu başkalarından daha iyi olduğunuzu kanıtlamak için değil, kendi emeğinizi fark etmek için yapın.
4. Mükemmel Olma Zorunluluğunu Sorgulayın
Her işi kusursuz yapmak için gösterdiğiniz çaba bazen gereksiz bir baskıya dönüşür.
Bu nedenle günlük yaşamınızda küçük bir görev seçin ve onu yeterli düzeyde tamamlamayı hedefleyin.
Ardından ortaya çıkan sonucu değerlendirin.
Gerçekten önemli bir eksiklik mi var, yoksa yalnızca kendinizden beklentiniz mi çok yüksek?
Bu ayrımı yapmak, mükemmeliyetçilikle sağlıklı sorumluluk duygusu arasındaki farkı görmenizi sağlar.
5. Olmak İstediğiniz Kişinin Değerlerini Belirleyin
Kendinizi gelecekte daha özgüvenli, huzurlu ve kararlı biri olarak hayal edin.
Ancak yalnızca nasıl göründüğünüze veya neler başardığınıza odaklanmayın.
Nasıl kararlar verdiğinizi, insanlarla nasıl iletişim kurduğunuzu ve zor durumlarda kendinize nasıl davrandığınızı düşünün.
Ardından bu özelliklerden birini günlük hayatınıza taşıyacak küçük bir adım belirleyin.
Çünkü kendinizi kabul etmek, hayalinizdeki kusursuz kişiye dönüşmek değil, kendi değerlerinizle daha uyumlu yaşamayı öğrenmektir.
Kendinizle Barışmak Ne Anlama Gelir?
Kendimizle barışmayı çoğu zaman bütün eksiklerimizi gidereceğimiz, geçmişteki hatalarımızı telafi edeceğimiz veya sonunda kendimizden tamamen memnun kalacağımız bir noktaya ulaşmak gibi düşünürüz.
Oysa insan olmak, sürekli değişmek ve öğrenmek demektir.
Bugün doğru bulduğumuz bir kararı yarın yeniden değerlendirebilir, geçmişte önem verdiğimiz şeylere artık aynı anlamı yüklemeyebiliriz.
Kendimizi kabul etmek, bu değişimlerin ortasında kendi değerimizi korumaktır.
Başarılarımızdan gurur duyarken hatalarımızın sorumluluğunu almak, güçlü yönlerimizi tanırken eksiklerimizi inkâr etmemek ve başkalarının düşüncelerini önemserken kendi sesimizi kaybetmemek bu anlayışın temelini oluşturur.
Kendinizle barışmak için başka birine dönüşmeniz gerekmiyor. Önce olduğunuz kişiye karşı daha dürüst, daha anlayışlı ve daha adil davranmayı öğrenin.
Çünkü kendinizle kurduğunuz ilişki, hayatınız boyunca sürdüreceğiniz en yakın ilişkidir.
Sevgiyle ve Işıkla,
Sevgim Çöloğlu
